Choroby serca i naczyń - modyfikowalne i niemodyfikowalne czynniki ryzyka
W drugiej połowie 2021 roku w Polsce choroby serca i naczyń odpowiadały za 35% ogółu zgonów (30% u mężczyzn i 38% u kobiet) oraz za 20% zgonów osób do 65. roku życia, określanych jako tzw. zgony przedwczesne.
Choroby serca i naczyń są też jedną z głównych przyczyn orzeczeń o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy (co czwarte pierwszorazowe orzeczenie) i najczęstszą przyczyną hospitalizacji.
Według analiz Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD 2020) główną przyczyną obserwowanego w ostatnich latach w Polsce zahamowania wzrostu długości życia jest spowolnienie poprawy w zakresie umieralności z powodu chorób układu krążenia (CHUK). Rekomendacje organizacji międzynarodowych pokazują, że konieczne jest pilne podjęcie efektywnych działań dotyczących głównych czynników ryzyka CHUK, jak i nowotworów. Profilaktyka CHUK polega na eliminowaniu czynników zwiększających ryzyko ich wystąpienia. Możemy je podzielić na dwie grupy: modyfikowalne i niemodyfikowalne.
Czynniki modyfikowalne to te na które mamy wpływ i możemy je kontrolować. Natomiast czynniki niemodyfikowalne to te które zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia CHUK, ale nie możemy tego wpływu zminimalizować.
Nadciśnienie tętnicze
Wysokie ciśnienie krwi jest głównym czynnikiem ryzyka chorób serca. Często nie daje objawów i może być wykryte tylko poprzez pomiar. Można je kontrolować zmianą stylu życia i/lub lekami.
Zaburzenia lipidowe
Podwyższone stężenie cholesterolu prowadzi do miażdżycy. LDL („zły” cholesterol) zwiększa ryzyko, HDL („dobry”) chroni. Poziom cholesterolu mierzy się poprzez lipidogram.
Stan przedcukrzycowy, cukrzyca
Cukrzyca prowadzi do wysokiego poziomu glukozy we krwi i zwiększa ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych.
Otyłość
Zwłaszcza otyłość brzuszna zwiększa ryzyko nadciśnienia, cukrzycy i chorób serca.
Niewystarczająca aktywność fizyczna
Brak ruchu zwiększa ryzyko otyłości, nadciśnienia, cholesterolu i cukrzycy. Regularna aktywność obniża ryzyko chorób serca.
Spożycie alkoholu
Nawet jednorazowe spożycie może prowadzić do uszkodzeń zdrowotnych. Alkohol zwiększa ciśnienie i ryzyko zawału.
Palenie tytoniu
Palenie (również bierne) zwiększa ryzyko chorób serca, nadciśnienia i zawałów.
Nieprawidłowa dieta
Zdrowa dieta to codzienne warzywa i owoce, unikanie produktów przetworzonych i ograniczenie soli.
Zaburzenia snu
Stres
Nadmierny stres zwiększa ryzyko CHUK. Niski poziom stresu sprzyja utrzymaniu zdrowia serca i masy ciała.
Ryzyko chorób serca rośnie z wiekiem, u obu płci.
Opracowano na podstawie:
- CDC. Heart Disease Risk Factors. https://www.cdc.gov/heart-disease/risk-factors/index.html
- NIKard. Brief dotyczący założeń koncepcji „10 dla serca”.
- Umieralność w 2021 roku. Zgony według przyczyn – dane wstępne. Informacje sygnalne. GUS 2022.
- ZUS. Orzeczenia pierwszorazowe dla celów rentowych w latach 2022–2023 według wybranych grup chorobowych.
- Niedostateczny poziom aktywności fizycznej w Polsce jako zagrożenie i wyzwanie dla zdrowia publicznego. Raport Komitetu Zdrowia Publicznego PAN. W. Drygas, M. Gajewska, T. Zdrojewski (red.), NIZP-PZH, Warszawa 2021.
Opracowano w ramach zadań badawczych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, finansowanych przez Ministra Zdrowia na podstawie umowy nr NIZP PZH-PIB/2021/1094/1056 Autorka: dr Małgorzata Gajewska