NIERÓWNOŚCI W ZDROWIU.
PRZEMOC WOBEC DZIECI.
Krzywdzenie w dzieciństwie stanowi jedno z największych zagrożeń rozwoju, zdrowia psychicznego i fizycznego oraz bezpieczeństwa dziecka. Jego negatywne konsekwencje mogą być widoczne także w dorosłym życiu, m.in. zwiększając ryzyko zaburzeń psychicznych czy zachowań autodestrukcyjnych.
Wiedza o problemie krzywdzenia dzieci powinna być podstawą planowania działań z zakresu polityki społecznej, której celem jest przeciwdziałanie temu zjawisku. Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023 to trzecia edycja raportu poświęconego wiktymizacji młodych osób. Badanie jest przeprowadzane cyklicznie co 5 lat przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę (FDDS) od roku 2013
Badanie zrealizowano na reprezentatywnej próbie ponad 2 tys. uczniów w wieku 11–17 lat. Uwzględniono w badaniu problem zaniedbania emocjonalnego dzieci oraz parentyfikacji, czyli angażowaniu dziecka w nieodpowiednie rozwojowo role w rodzinie i przejmowanie roli rodzica. Wśród respondentów znalazły się dzieci, które przyjechały do Polski na skutek wojny w Ukrainie. Ze względu na ich rosnącą liczbę w polskich szkołach w badaniu przetłumaczono kwestionariusz badawczy na języki ukraiński i rosyjski. Dzięki temu respondenci mogli odpowiadać na pytania w języku, którym swobodnie się posługują.
Większość dzieci i nastolatków (79%) doświadczyła w swoim życiu choć raz przemocy lub zaniedbania.
W roku poprzedzającym badanie było to 52% respondentów.
Ponad połowa respondentów w wieku 11–17 lat (66%) doświadczyła przynajmniej jednej z pięciu form przemocy rówieśniczej w ciągu całego życia. Nastolatki mieszkające w miastach częściej doświadczały przemocy rówieśniczej niż mieszkające na wsi. Wiek ani płeć respondentów nie różnicują doświadczeń przemocy rówieśniczej.
Przemoc psychiczna, której doświadczyło 22% badanych dzieci, była najczęściej stosowana przez rodziców. Jako sprawczyni najczęściej wskazywana była matka (43% doświadczających przemocy psychicznej), nieco rzadziej ojciec (39%). Prawie jedna czwarta (23%) nie chciała odpowiedzieć na pytanie o sprawcę.
Przemocy fizycznej ze strony bliskich dorosłych doświadczył niemal co czwarty nastolatek (24%). Spośród badanych, którzy zostali uderzeni przez bliską osobę dorosłą, jedna trzecia (33%) w wyniku tej sytuacji następnego dnia skarżyła się na ból, siniaki, skaleczenie lub złamanie. Dodatkowo 6% nie chciało odpowiedzieć. 15% spośród nastolatków doświadczających bicia lub kopania zostało uderzonych przedmiotem (np. pasem, kijem lub nożem). Najczęściej wymienianym sprawcą był ojciec (35%), niewiele mniej wskazań dotyczyło matki (31%). 29% nie chciało wskazać sprawcy.
Parentyfikacji, czyli odwrócenia ról w rodzinie, doświadczyło
20% badanych w wieku 12–17 lat.
Zaniedbania fizycznego doświadczyło
8% uczniów w wieku 12–17 lat
Zaniedbania emocjonalnego doświadczyło
23%
Wykorzystywanie seksualne zostało podzielone na dwie kategorie:
bez kontaktu fizycznego
doświadczyło 26% badanych
z kontaktem fizycznym
doświadczyło 8% badanych
Dziewczęta częściej niż chłopcy deklarują, że:
doświadczyły przemocy ze strony bliskich dorosłych
(36% vs 29%)
były świadkami
przemocy w domu
(18% vs 11%)
były zaniedbywane
fizycznie
(9% vs 7%)
były wykorzystywane seksualnie (bez kontaktu)
(34% vs 17%)
były wykorzystywane seksualnie (z kontaktem)
(13% vs 3%)
Najbardziej znaczące czynniki ryzyka przemocy:
przez domownika
domownika
przez domownika
Wyniki badania wskazują na związek między doświadczaniem przemocy a zachowaniami autodestrukcyjnymi:
okaleczanie się
głównie w wyniku przemocy rówieśniczej
próby samobójcze
głównie w wyniku wykorzystania seksualnego z kontaktem fizycznym
Skala zachowań autodestrukcyjnych:
22%
nastolatków okaleczało się
dziewczyny częściej niż chłopcy:
14% vs 5%
próby samobójcze
29% vs 14%
samookaleczenia
9%
miało próbę samobójczą
Sprawcami przemocy:
wobec dzieci najczęściej byli rodzice:
39%
psychicznej
ojcowie
43%
fizycznej
matki
87%
psychicznej rówieśniczej
76%
znęcania się
54%
fizycznej rówieśniczej
były najczęściej dzieci i nastolatki spoza rodziny
wykorzystywania seksualnego
najczęściej byli mężczyźni.
Źródła wsparcia wskazywane przez dzieci i nastolatków:
matka
65%
rówieśnicy spoza rodziny
64%
ojciec
45%
rodzeństwo, inne
dziecko z rodziny
38%
inny dorosły
z rodziny
26%
psycholog, pedagog
13%
nauczyciel, nauczycielka
11%
nie miało nikogo, do kogo mogłoby się zwrócić
8%
Najbardziej znaczące zmiany:
wzrost przemocy fizycznej rówieśniczej
z 41% (2013r.)
do 48% (2023 r.)
wzrost
przemocy psychicznej rówieśniczej
z 28% do 43%
spadek przemocy fizycznej
ze strony bliskich dorosłych
z 33% do 24%
Opracowano w ramach zadań badawczych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, finansowanych przez Ministra Zdrowia na podstawie umowy nr NIZP PZH-PIB/2021/1094/1056. Warszawa 2024 r. Autorka: dr Ewa Urban